Jivamrut જીવામૃત

https://www.instagram.com/reel/DXwe5YhojAu/?igsh=ano5bmtjYWxxanJtજીવામૃત એ પ્રાકૃતિક ખેતી (Natural Farming) નો પાયો છે. તે કોઈ ખાતર નથી, પરંતુ જમીનમાં રહેલા સૂક્ષ્મ જીવાણુઓને સક્રિય કરવાનું કામ કરતું એક ઉત્તમ 'કલ્ચર' છે. નીચે મુજબ તમે સંપૂર્ણ બ્લોગ તૈયાર કરી શકો છો:

પ્રાકૃતિક ખેતીનું અમૃત: જીવામૃત બનાવવાની રીત અને તેના અગણિત ફાયદા

આજના સમયમાં રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોના વધુ પડતા ઉપયોગથી જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં 'જીવામૃત' ખેડૂતો માટે આશીર્વાદ સમાન સાબિત થયું છે. જીવામૃત એ ગાયના ગોબર અને ગૌમૂત્રમાંથી તૈયાર કરવામાં આવતું એક જૈવિક પ્રવાહી છે જે જમીનને જીવંત બનાવે છે.

જીવામૃત બનાવવા માટે જરૂરી સામગ્રી (૨૦૦ લિટર માટે)

જીવામૃત બનાવવા માટે નીચે મુજબની સામગ્રીની જરૂર પડશે:

ગાયનું તાજું છાણ: ૧૦ કિલો (શક્ય હોય તો દેશી ગાયનું)

ગૌમૂત્ર: ૫ થી ૧૦ લિટર

ગોળ: ૧ થી ૨ કિલો (કાળો અથવા જૂનો ગોળ વધુ સારો)

કઠોળનો લોટ: ૨ કિલો (ચણા, મગ કે અડદનો લોટ)

વડ નીચેની કે શેઢા-પાળાની માટી: ૧ મુઠ્ઠી (જ્યાં રાસાયણિક ખાતર ન વપરાયું હોય)

પાણી: ૨૦૦ લિટર ક્ષમતાના પીપડા માટે જરૂરી પાણી

જીવામૃત બનાવવાની પદ્ધતિ (સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ)

૧. સૌથી પહેલા ૨૦૦ લિટરના પ્લાસ્ટિકના પીપડામાં ૧૦ કિલો ગાયનું છાણ અને ગૌમૂત્ર નાખીને બરાબર મિક્સ કરો.

૨. તેમાં ૧ થી ૨ કિલો ગોળ અને ૨ કિલો કઠોળનો લોટ ઉમેરો.

૩. ત્યારબાદ એક મુઠ્ઠી માટી ઉમેરો. આ માટીમાં હજારો સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ હોય છે જે ગોળ અને લોટનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરી ઝડપથી વધશે.

૪. હવે પીપડાને પાણીથી ભરી દો અને લાકડી વડે મિશ્રણને ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં હલાવો.

૫. પીપડાને છાંયડામાં રાખવું અને કંતાન કે ગૂણીથી ઢાંકી દેવું.

૬. દરરોજ સવાર-સાંજ ૧-૨ મિનિટ લાકડીથી હલાવવું.

૭. ઉનાળામાં ૨ થી ૩ દિવસમાં અને શિયાળામાં ૫ થી ૭ દિવસમાં જીવામૃત તૈયાર થઈ જાય છે.

જીવામૃતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?

પિયત સાથે: પાણીના ધોરિયામાં ટીપે-ટીપે જીવામૃત છોડી શકાય છે. એક એકર દીઠ ૨૦૦ લિટર જીવામૃત પૂરતું છે.

છંટકાવ (Spray): પાક પર ૧૦% ના દ્રાવણ તરીકે (૧૦૦ લિટર પાણીમાં ૧૦ લિટર ગાળેલું જીવામૃત) છંટકાવ કરી શકાય છે.

ફળઝાડમાં: મોટા વૃક્ષોના થડની આસપાસ જમીનમાં સીધું આપી શકાય છે.

ખર્ચ અને આર્થિક ફાયદો

જીવામૃત બનાવવાનો ખર્ચ લગભગ શૂન્ય સમાન છે. જો તમારી પાસે પોતાની ગાય હોય, તો માત્ર ગોળ અને લોટનો જ ખર્ચ થાય છે, જે એક એકર દીઠ માંડ ₹૧૦૦ થી ₹૧૫૦ ની આસપાસ રહે છે. રાસાયણિક ખાતરો પાછળ થતા હજારો રૂપિયાના ખર્ચ સામે આ અત્યંત સસ્તું છે.

જીવામૃતના મુખ્ય ફાયદા

૧. જમીનની ગુણવત્તા: તે જમીનમાં અળસિયા અને સૂક્ષ્મ જીવાણુઓની સંખ્યામાં વધારો કરે છે, જેનાથી જમીન પોચી અને ફળદ્રુપ બને છે.

૨. પાકની રોગપ્રતિકારક શક્તિ: પાકને રોગ અને જીવાત સામે લડવાની શક્તિ મળે છે.

૩. ઉત્પાદનમાં વધારો: ફળ અને અનાજની ગુણવત્તા, ચમક અને સ્વાદમાં સુધારો થાય છે.

૪. પાણીની બચત: જમીનમાં ભેજ સંગ્રહવાની ક્ષમતા વધતી હોવાથી ઓછા પાણીએ પાક લઈ શકાય છે.

૫. પર્યાવરણ રક્ષણ: તે સંપૂર્ણ કુદરતી હોવાથી જમીન, પાણી કે સ્વાસ્થ્યને નુકસાન કરતું નથી.

નિષ્કર્ષ:

જીવામૃત એ માત્ર ખાતર નથી, પણ જમીનનો પ્રાણ છે. જો દરેક ખેડૂત જીવામૃત અપનાવે, તો ખેતી ખર્ચ ઘટે અને ઝેરમુક્ત ખેતી તરફ આગળ વધી શકાય.